De familie Vin(c)k woonde sinds de zestiende eeuw in deze boerderij. Een prent van J. Verheul uit 1925 (Foto: Collectie Verheul, Archief Rotterdam).
De familie Vin(c)k woonde sinds de zestiende eeuw in deze boerderij. Een prent van J. Verheul uit 1925 (Foto: Collectie Verheul, Archief Rotterdam). (Foto: )

Historisch Zwijndrecht: het Hoogheemraadschap van de Zwijndrechtse Waard

Clement Blacquiere

ZWIJNDRECHT - Waar moeten we blijven als er geen dijken zouden zijn? Een groot deel van Nederland zou meters onder water liggen. Om dit te voorkomen hebben we gelukkig al eeuwenlang dijken om onze polders. Maar wie zorgt er voor dat deze voldoende hoog en stevig genoeg zijn? Wie controleert die honderden kilometers dijken? De verantwoordelijkheid hiervoor wordt gedragen door de waterschappen. Tegenwoordig gaan we naar de stembus om deze bestuurders aan te wijzen. Vroeger golden echter heel andere regels. Het eiland IJsselmonde is een van de Zuid-Hollandse eilanden, ontstaan door inpoldering, en is omsloten door rivieren. De stukken land tussen de rivieren de Devel, het Waaltje en de Oude Maas vormen de Zwijndrechtse Waard. Dit gebied is in de veertiende eeuw geheel van dijken voorzien, nadat jaren daarvoor de landen regelmatig onder water kwamen te staan door de veelvuldige overstromingen. In de toekomst moesten overstromingen worden voorkomen. Dus zocht men al snel na de bedijking een groep invloedrijke mensen, die er op moest toezien dat de dijken niet zouden doorbreken. Bovendien kreeg dit genootschap de belangrijke taak het waterpeil onder controle te krijgen met de bouw van wind/watermolens. Vanaf 1332 tot 1955, dus ruim zeshonderd jaar, heette dit bestuur 'het Hoogheemraadschap van de Zwijndrechtse Waard'. Daarna werd de polder onderdeel van de Dijkring IJsselmonde, en tegenwoordig behoort het gebied tot het Waterschap Hollandse Delta. Het dijkcollege van het hoogheemraadschap bestond vanouds uit de dijkgraaf en zeven heemraden. Eerstgenoemde moest altijd een inwoner van de stad Dordrecht zijn. Hij koos vervolgens de heemraden, waarvan er vijf uit Dordrecht moesten komen en twee van het 'platteland'. Enkele bekende zeer voorname Dordtse patriciërsfamilies, die dijkgraven van de Zwijndrecht Waard voortbrachten, zijn: Van der Dussen, Van Beveren, Beelaerts en Pompe van Meerdervoort. Ook toen bestond er al vriendjespolitiek. Vaak bleef de functie generaties lang in de familie. Zo is bekend dat een kind van acht jaar werd aangesteld als dijkgraaf! De hoogheemraden van het 'platteland' waren leden uit vermogende boerenfamilies, zoals bijvoorbeeld de families Vinck en Van 't Hoff. Zij woonden vele generaties in vooraanstaande boerderijen in de Groote Lindt. Het lidmaatschap gaf aanzienlijke macht en privileges. Naast een goed salaris kregen de bestuurders ook geld via boetes voor onverantwoord dijkbeheer. Hun vermogen belegden zij vaak in landerijen en fraaie buitenplaatsen. In Zwijndrecht waren dit bijvoorbeeld het huis Nederhoven, kasteel Develstein en slot Meerdervoort.

Bron: C.Y.A. Camphuis-Haakman, De glascollectie van het Waterschap IJsselmonde (Barendrecht 1992).

Historische Vereniging: De Vergulde Swaen, Rotterdamseweg 53-55, 3332 AC Zwijndrecht, tel. 078-6125681 (alleen bereikbaar tijdens openingsuren). Website: www.swaen.org.

Meer berichten